پروتز لگن یکی از مهمترین دستاوردهای علم ارتوپدی در درمان دردها و محدودیتهای حرکتی مفصل ران است. افرادی که دچار آرتروز، شکستگی یا فرسودگی مفصل لگن میشوند، گاهی تنها با تعویض مفصل و کار گذاشتن پروتز میتوانند به زندگی عادی و بدون درد بازگردند. این پروتزها با دقت بالا طراحی شدهاند تا جایگزین مفصل طبیعی بدن شود و عملکردی شبیه به آن ایجاد کند.
اگر قصد انجام این جراحی را دارید و به دنبال بهترین برند و نوع پروتز میگردید، در ادامه همراه ما باشید تا با انواع پروتز لگن و بهترین آن با توجه به شرایط شما آشنا شوید.
پروتز لگن چیست و چه کاربردی دارد؟
پروتز لگن یا Hip Prosthesis پروتز مصنوعی است که در عمل جراحی تعویض مفصل لگن (Hip Replacement) بهکار میرود؛ تا چایگزین بخش آسیبدیده مفصل ران شود.
این عمل معمولاً برای بیمارانی انجام میشود که دچار آرتروز شدید، نکروز استخوان ران، شکستگیهای لگن یا سایش مفصل هستند. وقتی مفصل طبیعی بدن دیگر مثل قبل کارایی طبیعی خود را ندارد، پروتز لگن بهعنوان مفصل جدید جای آن را میگیرد و باعث بازگشت توان حرکتی میشود.
اجزای تشکیلدهنده پروتز لگن
پروتز لگن از اجزا و بخشهای مختلفی تشکیل شده است که هرکدام نقش مهمی در حرکت طبیعی مفصل دارند:
- کاپ استابولوم (Acetabular Cup):
قسمت نیمکرهای شکل که درون لگن کار گذاشته میشود و محل قرارگیری سر مفصل است. - لاینر (Liner):
لایهی داخلی کاپ است که معمولاً از جنس پلاستیک (پلیاتیلن)، فلز یا سرامیک ساخته میشود. این بخش اصطکاک بین اجزا را کاهش میدهد. - هد فمورال (Femoral Head):
همان «سر استخوان ران مصنوعی» است که درون کاپ قرار میگیرد و حرکت چرخشی مفصل را ایجاد میکند. - استم فمورال (Femoral Stem):
میلهای فلزی که درون استخوان ران قرار میگیرد و نقش پایهی نگهدارندهی پروتز را دارد.
اتصال این اجزا به دو روش انجام میشود:
- با سیمان استخوانی (Cemented): برای بیماران مسنتر که استخوان ضعیفتری دارند.
- بدون سیمان (Cementless): در این روش سطح پروتز بهگونهای طراحی شده که در استخوان رشد کرده و به آن میچسبد؛ مناسب برای بیماران جوانتر و فعالتر.
انواع پروتز لگن بر اساس جنس
در سالهای اخیر، پیشرفت فناوری باعث شده پروتزهای لگن با متریالهای مقاومتر و طراحی بهتری تولید شوند؛ بهطوری که بیماران میتوانند تا سالها از آن استفاده کنند بدون اینکه نیازی به تعویض مجدد داشته باشند.
جنس پروتز تاثیر خیلی زیادیدر ماندگاری و طول عمر آن دارد. از آنجایی که متریالهای مختلفی برای ساخت پروتز بهکار میرود و هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند؛ در ادامه هریک را بررسی میکنیم:
۱. پروتز لگن فلزی
پروتز فلزی یکی از قدیمیترین و مقاومترین انواع پروتزهای لگن است که معمولاً از آلیاژهایی مانند تیتانیوم یا کبالت-کروم ساخته میشود. این نوع پروتز بهدلیل استحکام بالا و تحمل فشار زیاد، برای کسانی که جوانتر هستند و فعالیت بدنی بیشتری دارند مناسب است.
در پروتز لگن فلزی، سطح صاف فلز اجازه میدهد حرکت مفصل روان و بدون اصطکاک زیاد انجام شود. با این حال، استفاده طولانیمدت از پروتزهای تمامفلزی ممکن است باعث آزاد شدن ذرات ریز فلز در بدن شود و در برخی موارد التهاب یا واکنش بافتی ایجاد کند. به همین دلیل، امروزه بیشتر از مدلهای جدیدتر یا ترکیبی استفاده میشود که عوارض کمتری دارند.
| مزایا | معایب |
| دوام و مقاومت بسیار بالا در برابر فشار | احتمال سایش بین دو سطح فلزی |
| مناسب برای بیماران جوان و فعال | احتمال آزاد شدن ذرات فلزی در بدن |
| نصب و فیکس شدن راحت در استخوان | احتمال التهاب بافتی در طولانیمدت |
| هزینه کمتر نسبت به مدلهای سرامیکی | کاهش محبوبیت بهدلیل پیشرفت مدلهای جدید |
۲. پروتز لگن سرامیکی
پروتز سرامیکی نسل جدیدی از پروتزهای لگن است که از مواد پیشرفتهای مانند آلومینا یا زیرکونیا ساخته میشود. این نوع پروتز به دلیل اصطکاک بسیار پایین و سازگاری بالا با بدن، یکی از بهترین انواع پروتز برای کسانی است که به فلزات آلرژی دارند.
در این نوع پروتز، سطح صاف سرامیک حرکت مفصل را نرمتر میکند و صدای اضافی ایجاد نمیکند. از طرفی دوام بالایی هم دارند و سالها بدون نیاز به تعویض کار میکنند. تنها نکته منفی در مورد پروتزهای سرامیکی، قیمت بالاتر آنها و احتمال شکستگی در صورت ضربه بسیار شدید است، هرچند این احتمال در مدلهای مدرن تقریباً از بین رفته است.
| مزایا | معایب |
| اصطکاک بسیار پایین و حرکت نرم مفصل | هزینه بالاتر نسبت به مدلهای دیگر |
| ماندگاری طولانی (بیش از ۲۰ سال) | احتمال شکستگی در فشار یا ضربهی شدید |
| مقاومت بالا در برابر خوردگی و سایش | نیاز به تکنیک جراحی دقیقتر |
| سازگار با بدن و بدون واکنش آلرژیک | محدودیت در برخی بیماران با استخوان ضعیف |
۳. پروتز لگن ترکیبی
پروتز ترکیبی (Hybrid Prosthesis) حاصل ترکیب دو ماده متفاوت مانند فلز و پلیاتیلن یا سرامیک و پلیاتیلن است. در این مدل، معمولاً بخش سر مفصل از فلز یا سرامیک ساخته میشود و قسمت کاپ از پلیاتیلن خاصی تشکیل میشود که اصطکاک را کاهش میدهد. پروتز ترکیبی بیشترین کاربرد را در میان بیماران دارد، زیرا هم دوام مناسبی دارد و هم نسبت به مدلهای سرامیکی مقرونبهصرفهتر است. البته بهمرور زمان ممکن است لایه پلیاتیلن دچار سایش شود و نیاز به تعویض مجدد پس از چند دهه داشته باشد.
| مزایا | معایب |
| تعادل میان قیمت، دوام و عملکرد | دوام کمتر نسبت به مدل سرامیکی |
| حرکت نرم و بدون اصطکاک زیاد | احتمال سایش لایه پلیاتیلن در طول زمان |
| مناسب برای اکثر بیماران و سنین مختلف | نیاز به پیگیریهای دورهای |
| کاهش احتمال واکنش بدن نسبت به فلز | ماندگاری متوسط (۱۵ تا ۲۰ سال) |
مقایسه بهترین برندهای پروتز لگن در دنیا
برای انتخاب برند پروتز لگن، بهترین جراح تعویض مفصل لگن ابتدا باید شما را معاینه کند تا با توجه به شرایط استخوانی شما، سن، شدت عارضه و موارد دیگر بهترین آن را معرفی کند. در ادامه، به معتبرترین برندهای جهانی در زمینه تولید پروتز لگن اشاره میکنیم:
- Zimmer Biomet (آمریکا):
از پیشرفتهترین برندهای دنیا با طراحی دقیق و طول عمر بالا. پروتزهای این شرکت برای کسانی که سن کم و فعالیت بالایی دارند بسیار مناسب است. - Depuy Synthes (متعلق به Johnson & Johnson):
تولیدکننده پروتزهای سبک و مقاوم با تکنولوژی ضد سایش و طراحی ارگونومیک. - Stryker:
از محبوبترین برندها در بین جراحان جهان. محصولات آن برای انواع جراحیهای کامل و جزئی مفصل لگن کاربرد دارد. - Smith & Nephew (انگلستان):
دارای پروتزهایی با پوشش مخصوص برای کاهش واکنشهای بافتی بدن و افزایش دوام. - Aesculap (B. Braun):
برند آلمانی معتبر که در ساخت پروتزهای تیتانیومی با طراحی خاص برای جذب بهتر در استخوان تخصص دارد.
طول عمر و ماندگاری انوع پروتز لگن
یکی از پرسشهایی که خیلی از بیماران از دکتر فرزاد پناهی میپرسند، این است که «پروتز لگن تا چند سال عمر میکند؟». طبق گفته دکتر پناهی:
بهطور میانگین، طول عمر پروتزهای مدرن بین ۱۵ تا ۲۰ سال است، اما این عدد میتواند بر اساس عوامل مختلف کمتر یا بیشتر شود.
سن و وزن بیمار، میزان فعالیت بدنی، نوع جنس پروتز (فلزی، سرامیکی یا ترکیبی)، تکنیک جراحی و دقت در کاشت مفصل، رعایت مراقبتهای بعد از عمل تعویض مفصل لگن از جمله مواردی هستند که در ماندگاری و طول عمر پروتز تاثیر میگذارند.
بهترین نوع پروتز لگن برای شما کدام است؟
هر بیمار شرایط منحصربهفردی دارد؛ بنابراین، انتخاب نوع پروتز باید حتماً توسط پزشک متخصص انجام شود. عواملی مثل سن، وزن، میزان فعالیت، جنس استخوان و وضعیت کلی بدن نقش مهمی در انتخاب نوع پروتز دارد.
اگر بهدنبال جراحی با درصد موفقی بالا، انتخاب بهترین نوع پروتز و درمان قطعی درد لگن هستید، دکتر فرزاد پناهی با تجربه بالا در جراحیهای لگن و زانو، یکی از بهترین جراحان حال حاضر اصفهان است. برای دریافت نوبت و مشاوره از طریق راههای ارتباطی زیر اقدام کنید.
سوالات متداول
۱. پروتز لگن از چه موادی ساخته میشود؟
از ترکیب فلز، سرامیک یا پلیاتیلن بسته به نیاز و شرایط بیمار.
۲. آیا پروتز لگن دائمی است؟
خیر، اما طول عمر متوسط آن ۱۵ تا ۲۰ سال است و در بسیاری از بیماران تا ۲۵ سال هم دوام دارد.
۳. بهترین نوع پروتز لگن کدام است؟
پروتزهای سرامیکی و ترکیبی بهدلیل دوام بالا و اصطکاک کم، گزینههای ایدهآل محسوب میشوند.
